Persberichten

• FLIP-weiden: Een typisch weidetype voor de regio zijn de gladde-haverweiden, een plantengemeenschap die inmiddels bedreigd is, maar op verschillende plekken weer is aangelegd.
• Herwaardering van gebieden, meer biodiversiteit, wetenschappelijke inzichten, onderwijs en voorlichting: deze verschillende aspecten komen aan bod.
• De weiden in de openbare ruimte blijven na afloop van het project bestaan en worden onderhouden door de gemeentelijke dienst; ook de excursies voor scholen gaan gewoon door.

Flip, die aardige en slimme sprinkhaan uit het kinderboek „Maja de bij“, is zeker een voor de hand liggend beeld als je de naam van het project FLIP hoort. "Bevordering van de levenskwaliteit voor insecten en mensen door perfecte weidelandschappen", zo luidt de volledige titel en het doel van het gezamenlijke project van de RWTH Aachen University, de stad Aken en de StädteRegion Aachen, dat de biologische diversiteit op speciale terreinen moet bevorderen. Daarvoor hebben de FLIP-partners intensief gebruikte grasvelden in de binnenstad, akkerranden en landbouwgrond in de stad en de stadsregio Aken ecologisch opgewaardeerd om blijvend soortenrijke weiden te creëren. Het project in het federale programma „Biologische diversiteit“ moet echter ook gedegen advies bieden. Na zes jaar loopt het project nu officieel ten einde. „Hebben we met deze gebieden de biodiversiteit hier gered?”, is mij al gevraagd. Ja, tot op zekere hoogte wel”, zegt Heiko Thomas, wethouder van de stad Aken voor Klimaat en Milieu, Stadsbedrijven en Gebouwen. Hij is overtuigd van FLIP en het effect ervan: “Het is een project dat laat zien hoe biodiversiteit in de stad kan werken.”

Meer dan een derde van alle inheemse varens en bloeiende planten – meer dan 1.000 soorten – komt vooral voor in graslanden. Van de bedreigde soorten in Duitsland komt zelfs zo’n 40 procent daar het meest voor. Maar graslanden met een grote soortenrijkdom worden hier steeds zeldzamer. De oppervlakte slinkt door intensief gebruik, bemesting, het gebruik van pesticiden of ruilverkaveling. “Deze weiden sterven uit in Duitsland”, zegt prof. dr. Martina Roß-Nickoll, projectleider en -coördinator van het Instituut voor Milieuonderzoek aan de RWTH Aachen University. Met de diversiteit aan planten op weiden en graslanden verdwijnen ook de voedselbron en leefomgeving voor veel insecten. Er kunnen acht tot tien diersoorten per plantensoort voorkomen, voornamelijk insecten. Omdat sommige planten en insecten zo gespecialiseerd en van elkaar afhankelijk zijn, kan het verdwijnen van een plantensoort direct leiden tot het uitsterven van een insectensoort.

Inheemse gladde-haverweiden
: hier zette FLIP in: een typisch weidetype voor de regio zijn de gladde-haverweiden, een inmiddels bedreigde plantengemeenschap die met inheemse planten die goed bij de plek passen, insecten, spinachtigen en andere kleine dieren zoals slakken, bodemdieren, maar ook vogels en zoogdieren een waardevolle leefomgeving biedt. Deze weiden zijn op voorbeeldige wijze in en rond de stad Aken duurzaam hersteld, waardoor er weer meer leefruimte voor planten en dieren is gecreëerd. Met de weiden is in het project een verbinding tussen de stad en het omliggende landschap gecreëerd en zo gezorgd voor een netwerk van leefgebieden, wat belangrijk is voor het behoud van de biologische diversiteit. En: “Deze weiden hebben een groot effect op het klimaat. Ze binden CO₂, slaan water op en zorgen ’s nachts voor verkoeling”, aldus prof. dr. Roß-Nickoll.

FLIP laat zien hoe je stedelijke groene ruimtes, maar ook terreinen van particulieren, scholen, kerken, kinderdagverblijven en bedrijven op een ecologisch verantwoorde en locatiegerichte manier kunt opwaarderen. Op basis van de ervaringen met het project moeten de ingrepen en het langdurige onderhoud van deze terreinen tot een minimum worden beperkt, zodat de eigenaren ze ook na afloop van het project zonder veel tijd en geld kunnen onderhouden. Anika Au, projectmanager FLIP bij de stad Aken op de afdeling Klimaat en Milieu, is nog steeds enthousiast over de inzet en het enthousiasme van de burgers: “Hoe meer mensen over deze weiden weten, hoe meer ze deze plekken accepteren. Meer dan 50 mensen hebben deze FLIP-weiden op privéterreinen ingezaaid.”

De herinrichting van de gebieden is gebaseerd op historische gebruiksconcepten voor extensieve hooioogst op weiden. Het concept moet uiteindelijk ook toepasbaar zijn op andere middelgrote steden – aangepast aan de specifieke regionale omstandigheden. Het doel: niet alleen meer kleurrijke bloemenweiden, maar ook de terugkeer naar een stabiele, voor de natuurgebieden typische en aan de locatie aangepaste weidevegetatie met inheemse soorten.

Cijfers en gegevens over de
weidegebieden De cijfers en gegevens over de aangelegde weidegebieden zijn indrukwekkend: de gemeentelijke diensten en de boeren hebben zo’n 17 hectare gemeentelijke en agrarische weiden aangelegd. In totaal 96 afzonderlijke percelen met een oppervlakte van ruim 100 vierkante meter tot 2,8 hectare op het landgoed Hasselholz. Er is 500 kilo zaad, 313 ton zand en 46 ton kalksteengrind gestrooid. Daarnaast heeft de stad Aken bijna 72 kilo eigen zaad uitgedeeld aan particulieren, kinderdagverblijven en scholen, wat nog eens 4,2 hectare weide heeft opgeleverd. En er zijn ook 5.500 zakjes zaad gratis uitgedeeld.

Weideonderhoud en maaien – zo doe je
datAfhankelijk van de locatie hebben verschillende soorten weiden een ander soort onderhoud en maaibeurt nodig. Om soortenrijke weiden zoals de gladde haverweide te behouden, spelen extensief gebruik, twee tot maximaal drie keer maaien per jaar, maar ook insectvriendelijke maai-technieken een belangrijke rol. Omdat veel weiden in stedelijke gebieden erg voedselrijk zijn en veel biomassa bevatten, is het belangrijk om het maaisel van het terrein te verwijderen, dus niet te mulchen. Vroeger werden weiden op een insectvriendelijkere manier gemaaid zonder geavanceerde machines en werden ze gedeeltelijk en afwisselend beheerd. Een soortgelijk effect ontstaat met het ‘mozaïekmaaien’, waarbij slechts delen van de weide worden gemaaid. Een weide bestaat dan uit vers gemaaide, bloeiende en uitgebloeide delen. Voor de dieren is er zo altijd voedsel beschikbaar en een leefgebied om zich te verstoppen, voort te planten en te overwinteren. "Het project heeft ons in staat gesteld ons wagenpark hierop af te stemmen", legt Michael Blankenheim, projectcoördinator en -uitvoerder bij de gemeentelijke dienst van Aken, uit: "We vragen ons af: moeten we eigenlijk overal wel normaal gras zaaien?"

Wetenschappelijke begeleiding en
milieueducatie Met het Instituut voor Milieuonderzoek van de RWTH als een van de drie partners stond de wetenschappelijke begeleiding van het project natuurlijk hoog op de agenda: Een ecologische monitoring onderzocht verschillende diergroepen, zoals loopkevers, spinnen, zweefvliegen, bijen en hommels, en controleerde zo het ecologische succes van de omvorming van de weiden. Ook werd gekeken naar de interesse en de behoefte aan informatie van de bevolking over weidediversiteit, insecten en insectenbescherming. Op het gebied van wetenschappelijk onderwijs leidde het project bij twee leerstoelen van de RWTH tot in totaal zes cursussen met 40 afstudeerscripties van studenten.

Een ander belangrijk aspect van het project was om mensen te informeren over insecten en de diversiteit van weiden, en hen hiervoor te enthousiasmeren, om zo het bewustzijn over dit ecosysteem en zijn belangrijke ecologische functies te vergroten. Uitgebreide educatieve en voorlichtingsactiviteiten op regionaal en nationaal niveau moesten op de lange termijn de waardering voor de biologische diversiteit bevorderen. De projectpartners ontwikkelden samen educatieve activiteiten: excursies naar leerlocaties buiten school, lesmateriaal voor scholen en bijscholingen voor relevante voorlichters zoals opvoeders en pedagogen, lezingen en workshops voor burgers, maar ook voor de landbouw. Alleen al de weide-excursies van het stadsregionale onderwijsbureau voor meer dan 220 schoolklassen bereikten zo’n 5.200 kinderen. Linda Jo Siemon, projectmanager FLIP bij het onderwijsbureau van de stadsregio Aken, over het lesmateriaal en de excursies voor scholen: „Het thema biodiversiteit wordt daar op een kindvriendelijke manier uitgelegd en tot leven gebracht.” Siemon weet: „Er waren zelfs kinderen die in het begin echt bang waren voor de weiden en de dieren.” Inmiddels wordt het materiaal ook tot en met groep 6 gebruikt en niet alleen op de basisscholen.

Wat blijft er over?
Na ruim zes jaar loopt het project ten einde – maar niet helemaal. Naast de wetenschappelijke inzichten, publicaties en rapporten blijven vooral de ecologisch waardevolle en voor het stadsklimaat belangrijke weiden bestaan, met hun nieuw geïntroduceerde planten- en diersoorten, die in de openbare ruimte vakkundig onderhouden blijven worden door de gemeentelijke dienst van Aken.

Een heel belangrijk punt is dat de FLIP-weide-excursies voor basisscholen gewoon te boeken blijven via het Bildungsbüro van de StädteRegion (www.staedteregion-aachen.de/bildungsbuero). Daar kun je ook lesmateriaal downloaden. De Akense stichting Kathy Beys neemt vanaf 2026 de financiering van dit educatieve aanbod over. Maar ook dat toont het blijvende succes van FLIP aan: “Voor 2026 zijn alle excursiedata al volgeboekt”, aldus Siemon van het Bildungsbüro. Maar voor 2027 kun je je weer aanmelden.

Meer info: www.flip-wiesen.de

Financiering
Het FLIP-project wordt gefinancierd in het kader van het federale programma voor biologische diversiteit door het Duitse Federale Bureau voor Natuurbehoud, met middelen van het Duitse Ministerie van Milieu, Klimaatbescherming, Natuurbehoud en Nucleaire Veiligheid.