• ... toont een beperkte zone pas voor een douanebeambte in Aken.
• In 1946 sloot de Britse militaire regering een strook land van ongeveer een kilometer breed aan de Duitse kant van de Nederlandse en Belgische grens af, naast de eigenlijke landsgrens. De verboden zone werd in 1949 weer uitgebreid en in 1952 opgeheven.
• Iedereen die in het verboden gebied werkte maar erbuiten woonde, kreeg een "verblijfsvergunning voor tijdelijke werknemers in het verboden gebied".

Het Akense Stadsarchief presenteert regelmatig interessante items uit zijn depots als Archief van de Maand. Het item met een korte begeleidende tekst wordt gepresenteerd in een vitrine in de foyer van het stadsarchief aan de Reichsweg en digitaal op de homepage van het archief. In januari 2026 is een pasje voor een douanebeambte van Aken te zien.

Grenssmokkel als noodzakelijke zelfvoorziening en lucratieve handel
Na de Tweede Wereldoorlog waren de grenzen gesloten. Desondanks staken mensen massaal de grenzen over en smokkelden enorme hoeveelheden consumptiegoederen - deels voor zelfvoorziening in het licht van materiële ontberingen, deels als lucratieve handel in de directe sociale omgeving, maar deels ook als een vorm van georganiseerde misdaad op bovenregionale schaal en met enorme winsten.

Begin 1946 was de Britse grensbewaking verantwoordelijk voor het bewaken van de grens. Daarbij werkte het samen met de Duitse douane, die aanvankelijk was opgeheven na het einde van het naziregime en nu geleidelijk weer soevereine bevoegdheden kreeg.

Protesten tegen de uitgebreide beperkingszone. Opheffing in november 1952
Op 29 januari 1946 sloot de Britse militaire regering een strook land van ongeveer een kilometer breed aan de Duitse kant van de Nederlandse en Belgische grens af, naast de eigenlijke landsgrens. De regeling werd van kracht in februari 1945 en betekende dat verschillende plaatsen in wat nu het stedelijk gebied van Aken is, zoals Lichtenbusch, Vaalserquartier en Horbach, in het verboden gebied lagen. In mei en september 1949 werd het verboden gebied opnieuw uitgebreid en omvatte soms ook het stadsbos van Aken. Net als bij andere maatregelen om de grens te sluiten en smokkel tegen te gaan, leidde dit tot protesten, deels omdat de bevolking van de stad verstoken bleef van een populair lokaal recreatiegebied in de vorm van het stadsbos. Nadat deze maatregel in april 1950 werd ingetrokken, werd het verboden gebied uiteindelijk op 20 november 1952 volledig opgeheven.

"Temporary Workers Entry Permit to theProhibited Frontier Zone" (Tijdelijke vergunning voor binnenkomst van werknemers in de verboden grenszone)
Iedereen die in de verboden zone woonde, had naast zijn identiteitskaart een nieuwe, tweetalige identiteitskaart nodig, die hem het recht gaf om in zijn woonplaats te blijven maar de grens niet over te steken, en die kon worden ingetrokken als hij zich niet aan de regels hield. Degenen die in de verboden zone werkten maar daarbuiten woonden, kregen ook een "Tijdelijke vergunning voor binnenkomst van werknemers in de verboden grenszone". De vergunning stond hem toe om in het verboden gebied te verblijven "van een half uur na zonsopgang tot een half uur voor zonsondergang" en verbood hem "om zich ergens anders in het verboden gebied te bevinden dan op zijn werkplek". Dit ging vergezeld van een drastisch dreigement: "Iedereen die deze voorwaarden overtreedt, loopt het risico te worden beschoten door grenswachten van de douane en zijn vergunning te verliezen. Elke overtreding zal door de militaire regering worden bestraft en kan met de dood worden bestraft." Op 3 oktober 1947 sprak de krant "Aachener Nachrichten" over het "IJzeren Gordijn in het Westen", een toespeling op het begin van de Koude Oorlog.

ID-kaart van Akense douanerechercheur Erich Sachtler
De hier afgebeelde ID-kaart werd op 31 december 1946 uitgegeven door de Britse grensbewaking voor de Akense douanerechercheur Erich Sachtler. De kaart was een jaar geldig en gaf het hele administratieve district Aken aan als zijn werkplek, zodat de douanebeambte onderweg zijn taken langs de Belgische grens kon uitvoeren. Sachtler zelf was toen 39 jaar oud en woonde in de Schenkendorfstraße in de wijk Frankenberg, niet ver van zijn kantoor in de Rode Kazerne. Een lidmaatschapskaart die in 1949 werd uitgegeven door de "Interessenvereinigung der Ostvertriebenen" (Vereniging van Oost-Duitse Ballingen) geeft aan dat hij gedwongen werd om te migreren aan het einde van de Tweede Wereldoorlog.

Noch het verboden gebied, noch de sancties en dreigementen verhinderden dat de grens massaal werd overgestoken. Smokkelaars en douaneautoriteiten professionaliseerden hun methoden en namen vaak hun toevlucht tot geweld. De escalatie stopte pas toen de economische en sociale situatie verbeterde, maar dat was niet de enige reden. Er waren ook de verminderde stimulansen voor smokkel, de openstelling van de grenzen en de integratie van het naoorlogse democratische Duitsland in de voorlopers van de huidige Europese Unie.

Bron: Stadsarchief Aken, SLG 112-733