• ... toont de titelpagina van de eerste docenten- en cursuscatalogus van de Volkshochschule (VHS) Aachen uit 1946.
• In de beginjaren werden de lessen georganiseerd onder het toeziend oog van de Britse bezettingsadministratie en onder de indrukken van het regime dat ten einde was gekomen.
• De VHS zou een plek moeten zijn waar volwassenen van alle wereldvisies elkaar kunnen ontmoeten en elkaar leren begrijpen.

Het Akense Stadsarchief presenteert regelmatig interessante items uit zijn depots als Archief van de Maand. Het item met een korte begeleidende tekst wordt gepresenteerd in een vitrine in de foyer van het stadsarchief aan de Reichsweg en digitaal op de homepage van het archief. In maart 2026 is dat de voorpagina van de eerste docenten- en cursuscatalogus van de VHS Aken uit 1946.

De oprichting van de VHS Aken
De Volkshochschule (VHS) Aken werd 80 jaar geleden, op 18 maart 1946, officieel geopend in de Talbothalle. Het stadsorkest onder leiding van Thomas B. Rehmann zorgde voor de muzikale omlijsting van de ceremonie, die een hoogtepunt bereikte met het gezamenlijk zingen van het Akense volkslied "Urbs Aquensis".

Ongeveer anderhalf jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog besloot het stadsbestuur in Aken om Akenaren die de school al hadden afgemaakt een kans te bieden om hun intellectuele ontwikkeling en opleiding voort te zetten. Met het oog op de recente twaalfjarige dictatuur in Duitsland en de heftige indoctrinatie van de bevolking, was het zeker een goed idee om een onderwijsinstituut op te richten dat ook geïnteresseerde volwassenen de instrumenten bood die ze nodig hadden om hun weg te vinden in een democratische staat.

"Intellectuele vrijheid teruggeven aan het Duitse volk"
De toespraken bij de opening van de VHS getuigden van de geest die de nieuwe instelling zou kenmerken. Schoolhoofd Josef Lang karakteriseerde de VHS als "een onderwijsinstelling die iedereen in staat stelt om aan zichzelf te blijven werken nadat ze de school hebben verlaten, het werkende leven zijn ingegaan en dus de strijd met het leven zijn aangegaan." De lessen werden georganiseerd onder het toeziend oog van de Britse bezettingsadministratie en onder de indrukken van het regime dat gevallen was, daarom benadrukte Lang: "Alle docenten en hun lezingen worden goedgekeurd door de militaire autoriteiten, zodat het debat dat met elke lezing gepaard gaat onvoorwaardelijk kan zijn". Het belangrijkste doel van het centrum voor volwassenenonderwijs is om de intellectuele vrijheid terug te geven aan de Duitsers."

Een nieuw beginte midden van ruïnes
De toenmalige burgemeester van Scholen, Onderwijs en Cultuur, Karl Breuer, categoriseerde de heroprichting als een nieuw begin te midden van ruïnes, dat bedoeld was om van de nieuwe leergemeenschappen levende gemeenschappen te maken waarin volwassenen van alle wereldvisies elkaar konden ontmoeten en leren begrijpen. Breuer hoopte dat het centrum voor volwassenenonderwijs mensen uit alle lagen van de bevolking zou aanspreken, zou bijdragen aan de zinvolheid van het leven en zou beschermen tegen afleiding en politiek radicalisme: "Daarom roepen we elke volwassene die zich verantwoordelijk voelt voor zijn of haar levenskring en gemeenschap op om naar het centrum voor volwassenenonderwijs te komen. Het gaat om een nieuwe geesteshouding. (...) Geloof in herstel, geloof in een betere, mooiere, gezonde toekomst voor ons Duitse vaderland." De VHS werd zo opgericht als onderdeel van de onderwijsketen die de toegang tot onderwijs voor iedereen moest uitbreiden en zo een belangrijke basis moest vormen voor de Duitse democratie in opbouw.

Expertise, cursussen, lezingen
De lijst met docenten was al lang in het eerste semester. De 38 mensen waren experts op hun vakgebied, zoals de componist Josef Eidens, de directeur van de gemeentelijke musea Sepp Schüller, de architect Wilhelm Fischer en de directeur van het stadstheater Kurt Sieder. Dat de eerste generatie docenten ook bestond uit mensen die succesvol waren tijdens het nationaalsocialistische tijdperk, blijkt uit het voorbeeld van professor Peter Mennicken, die lezingen gaf over de inleiding tot het filosofische denken en de grote denkers van het Westen. Tegelijkertijd maakte de VHS van de gelegenheid gebruik om een groot aantal native English speakers in de stad te hebben. De Engelse conversatiecursussen werden aangeboden door Engelse officieren.

De cursussen begonnen op 25 maart 1946 en vonden plaats tussen 18.00 en 21.00 uur, in het weekend tot 22.00 uur. De lezingen werden gehouden in het Reiff Museum, het Suermondt Museum of in de stadsbibliotheek op de voormalige locatie in de Peterstraße. Per cursus werd 5 Reichsmark in rekening gebracht en een algemeen ticket, waarmee alle 48 lezingen konden worden bijgewoond, kostte 45 Reichsmark.

Bron: Stadsarchief Aken, NRW 15-17