Persberichten

• … toont een van de twee plattegronden van het huis „in der Scheer“ uit het dossier van het Rijkskamerhof – de hoogste rechterlijke instantie in het Heilige Roomse Rijk van de Duitse Natie.
• Meestal waren de geschillen die voor het Rijkskamerhof werden gebracht van civielrechtelijke aard, waaronder vaak erfenisgeschillen.
• De plattegrond maakt deel uit van een project uit de 18e eeuw rond het huis „in der Scheer“ in de Pontstraße.

Het stadsarchief van Aken zet regelmatig interessante stukken uit zijn depots in de schijnwerpers als ‘Archiefstuk van de maand’. Het stuk, met een kort begeleidend tekstje, wordt tentoongesteld in een vitrine in de foyer van het stadsarchief aan de Reichsweg en is ook digitaal te zien op de website van het archief. In oktober 2026 is dat een plattegrond van het huis „in der Scheer“ uit het dossier van het Reichskammergericht.

Het Rijkskamerhof als voorloper van het Bundesverfassungsgericht
De hoogste rechterlijke instantie in het Heilige Roomse Rijk van de Duitse Natie was het Rijkskamerhof. Het was aan het einde van de 15e eeuw opgericht in het kader van de Rijkshervorming en zorgde voor een gereguleerd kader om conflicten vreedzaam via de rechter op te lossen.

Dit was een cruciale mijlpaal om een einde te maken aan de verboden vetes. Hoewel de koning zichzelf traditioneel als hoogste rechter beschouwde, had hij in de praktijk geen invloed op de rechtszaken. De facto was het Rijkskamerhof dus niet monarchistisch, maar sterk beïnvloed door de Rijksstanden – en daarom beschouwt het Duitse Federale Constitutionele Hof zichzelf graag als zijn historische opvolger.

Na aanvankelijk vaak van locatie te zijn veranderd, vestigde het hof zich in 1527 in Speyer, totdat het moest vluchten voor Franse troepen. In 1693 vond het zijn zetel in Wetzlar, waar het tot aan zijn opheffing in 1806 zitting hield. Het Rijkskamerhof werd zeker niet alleen door machtige rijksstanden of rijksridders aangedaan met hun rechtszaken, maar vaak ook door edelen, burgers en boeren.

In de meeste gevallen fungeerde het Rijkskamerhof als laatste beroepsinstantie voor vonnissen van territoriale hogere rechtbanken. Dus als een inwoner van Aken een rechtszaak verloor bij de Akense rechtbank met lekenrechters, kon hij in beroep gaan bij het Rijkskamerhof en hopen dat daar een andere beslissing zou worden genomen. Meestal waren de geschillen die voor het Rijkskamerhof werden gebracht van civielrechtelijke aard, waaronder vaak erfenisgeschillen, zoals ook in de hier beschreven Akense zaak uit de 18e eeuw.

Ruzie over het huis ‘in der Scheer’ in de Pontstraße
Het echtpaar Siegers was overleden en had in hun testament bepaald dat hun huis, ‘in der Scheer’ genaamd, aan hun kinderen moest toekomen. Het huis stond in de Pontstraße, naast het „Große Haus von Aachen“, dat er nog steeds staat en waar het krantenmuseum in is gevestigd. De erfenis bleek echter niet zo eenvoudig te zijn, zoals blijkt uit een dossier van het Rijkskamerhof, want het echtpaar Siegers was niet de eigenaar van het hele huis – een derde van het huis was in het bezit van een man genaamd Anton Herpers.

Omdat de erfgenamen vonden dat het huis niet verdeeld mocht worden en ze het niet samen met Anton Herpers wilden gebruiken, stapten ze naar de lagere rechtbank in Aken en probeerden ze daar te bereiken dat Herpers óf zijn derde deel aan hen zou verkopen, óf hun twee derde delen van hen zou kopen. De rechters in Aken hadden echter in het voordeel van Herpers beslist, waardoor er niets aan de situatie veranderde. Daarom gingen de erfgenamen in 1725 in beroep bij het Rijkskamerhof.

Deskundigen ter plaatse maken plattegronden
. Omdat de rechters in Wetzlar de situatie ter plaatse niet kenden, werden er deskundigen ingeschakeld die het huis grondig bekeken en ook tot de conclusie kwamen dat het huis ondeelbaar was. Waarschijnlijk zijn er in het kader van dit onderzoek ook twee plattegronden van het huis gemaakt, die in het gerechtelijk dossier zitten en bedoeld waren om de rechters in Wetzlar een beeld te geven van de lokale omstandigheden.

Herziening door het Rijkskamerhof
In de stukken die de twee partijen uitwisselden, ging het er heftig aan toe: ze beschuldigden elkaar ervan de procedure te vertragen en soms werden zelfs de deskundigen scherp aangevallen.

Uiteindelijk werd het beroep van de erfgenamen toegewezen. Het Rijkskamerhof herzag de uitspraak van de rechtbank in Aken en gelastte Herper om ofwel zijn deel te verkopen, ofwel het deel van de erfgenamen te kopen.

Bron: StAAc, RKG C 2237-2