125 jaar statistiek voor Aken: veranderingen in de doodsoorzaken in Aken sinds het begin van de 20e eeuw
Sinds 1900 vindt er in de stad Aken een ingrijpende verandering plaats in het ziektebeeld: van acute infectieziekten en hoge kindersterfte naar chronische, degeneratieve aandoeningen bij een sterk vergrijzende bevolking. Deze epidemiologische overgang hangt nauw samen met het model van de demografische overgang, oftewel de ontwikkeling van een bevolking met hoge vruchtbaarheids- en sterftecijfers naar moderne samenlevingen die worden gekenmerkt door lage tot zeer lage cijfers, een stijgende levensverwachting en vergrijzing. De epidemiologische overgang in Aken wordt ook beïnvloed door de specifieke stadsstructuur als industriestad, de ligging aan de grens tijdens de wereldoorlogen en de latere transformatie tot universiteitsstad. Deze transitie kan grofweg in drie fasen worden onderverdeeld en is sinds de oprichting van het Bureau voor Statistiek in 1901 goed gedocumenteerd door de registratie van de doodsoorzaken.
Leefomstandigheden in een industriestad aan het begin van de 20e eeuw
. De eerste fase van de klassieke infectieziekten loopt ongeveer tot in de jaren ’40. Aan het begin van de 20e eeuw is Aken een typische, snelgroeiende industriestad. De vaak precaire en krappe leefomstandigheden in de arbeiderswijken en de ontoereikende stadshygiënische infrastructuur werkten het uitbreken van epidemieën en infecties in de hand. In combinatie met hoge vruchtbaarheidscijfers wordt deze fase ook gekenmerkt door een hoge kindersterfte. Zo stierf in 1911 bijna één op de vier pasgeborenen voordat ze hun eerste verjaardag hadden bereikt. De typische doodsoorzaken in deze periode waren braken en diarree, longontsteking, tuberculose, maag- en darmaandoeningen, en ook nog een hoge incidentie van bijvoorbeeld mazelen en rodehond (afbeelding 2).
De ontwikkeling van de moderne geneeskunde en de dalende kindersterfte
. Enerzijds zorgden de twee wereldoorlogen voor tegenslagen in de ontwikkeling van de volksgezondheid, zoals bijvoorbeeld de uitbraak van de Spaanse griep in 1918/19 of de algemene noodtoestand tijdens de jaren van wederopbouw. Tegelijkertijd begon vanaf de jaren vijftig, met de ontwikkeling van de moderne geneeskunde (antibiotica en penicilline) en verdere verbeteringen, vooral in de stedelijke infrastructuur en de algemeen verbeterde levensomstandigheden, de fase van moderne welvaart en chronische welvaartsziekten. Deze fase werd in het begin nog gekenmerkt door een relatief hoge, maar sterk dalende kindersterfte (afbeelding 3). In 1947 stierf ongeveer één op de negen pasgeborenen in het eerste levensjaar. De typische infectieziekten waren aan het begin van deze fase weliswaar nog niet helemaal verdwenen, maar wel sterk in terugloop. Kanker en hart- en vaatziekten kwamen op de eerste plaats als doodsoorzaken (afbeelding 2).
Uitdagingen van de demografische veranderingen
Vanaf de jaren negentig wordt deze fase aangevuld met de uitdagingen van de demografische veranderingen, in de vorm van een sterk vergrijzende bevolking met een groeiend aantal hoogbejaarden. Door de sterk gedaalde vruchtbaarheidscijfers en vooral door de ontwikkelingen in de moderne pre- en postnatale geneeskunde speelt kindersterfte tegenwoordig nauwelijks nog een rol (afbeelding 3). De belangrijkste doodsoorzaken zijn nog steeds aandoeningen van het hart- en vaatstelsel en kwaadaardige tumoren (afbeelding 2). Door de toenemende vergrijzing van de samenleving komen daar nu ook steeds meer zogenaamde ouderdomsziekten bij, zoals dementie. Door de Covid-pandemie van de jaren 2020 werd duidelijk dat ook infectie-epidemiologische risico’s nog steeds ernstige gevolgen kunnen hebben voor de gezondheid en de levensomstandigheden van een samenleving.
125 jaar – een reis door de
statistieken Het team van de statistische dienst viert dit jubileumjaar – helemaal in lijn met hun taak – met een reis langs allerlei interessante en bijzondere cijfers, gegevens en feiten over de keizerstad. Van de bevolkingsontwikkeling en veranderingen in het grondgebied tot het aantal toeschouwers bij thuiswedstrijden van Alemannia. Tot augustus 2027 publiceert de stad Aken regelmatig nieuwe delen van deze serie op aachen.de/statistik.
Je kunt je hier abonneren op onze RSS-feed voor onze persberichten https://www.aachen.de/rss-feed-pressemitteilungen/rss.xml


