Het archiefstuk van de maand november 2026…
- … toont een tabel met meteorologische meetgegevens voor november 1902 uit het observatieboek van het meteorologisch observatorium.
- Al in de eerste helft van de 19e eeuw werd er in Aken informatie over het weer bijgehouden. Vanaf 1900 werden er via het meteorologisch observatorium systematisch gegevens verzameld op wetenschappelijke basis.
- Peter Polis (1869-1929) was de initiatiefnemer voor de bouw van het meteorologisch observatorium, dat in 1944 werd verwoest.
Het stadsarchief van Aken zet regelmatig interessante stukken uit zijn depots in de schijnwerpers als ‘Archiefstuk van de maand’. Het stuk, met een korte toelichting, wordt tentoongesteld in een vitrine in de foyer van het stadsarchief aan de Reichsweg en is ook digitaal te zien op de website van het archief. In november 2026 is het een tabel met meetgegevens uit het observatieboek van het Meteorologisch Observatorium uit 1902.
Wereldklimaatconferentie in november 2026
In november 2026 vond in het Turkse Antalya de wereldklimaatconferentie COP 31 plaats. Om de opwarming van de aarde te begrijpen, de omvang en de gevolgen ervan in te schatten en tegenmaatregelen te kunnen ontwikkelen, maken wetenschappers wereldwijd ook gebruik van historische gegevens.
Weergegevens: wel of niet archiefwaardig?
Zulke gegevens vind je ook, en juist, in archieven. Historische weergegevens werden echter lange tijd als weinig archiefwaardig beschouwd, omdat men ervan uitging dat ze voor huidig en toekomstig onderzoek niet zo belangrijk zouden zijn. Historische weergegevens zijn daarom een goed voorbeeld van de uitdaging voor archiefwerk: bij de beslissing over wat het bewaren waard is en wat vernietigd kan worden, moet je je niet alleen laten leiden door huidige belangen. Het probleem blijft: hoe kunnen we weten wat er in de komende eeuw of de eeuw daarna nog interessant zal zijn?
Het werk van het Meteorologisch Observatorium sinds 1900
. Al in de eerste helft van de 19e eeuw werd er in Aken informatie over het weer bijgehouden. Met het Meteorologisch Observatorium op de Wingertsberg werd in september 1900 een instelling geopend die op wetenschappelijke basis systematisch gegevens verzamelde.
In zijn dagelijkse werk hield het observatorium de luchtdruk, luchtvochtigheid, temperatuur, bewolking, wind en neerslag nauwkeurig bij. Er werd elk uur gemeten, 24 uur per dag, zeven dagen per week. Naast de gegevens zelf werd ook vastgelegd wie ze met welke meetmethoden of -apparatuur had verzameld, en wie de gegevens had verwerkt, berekend en gecorrigeerd. Zo bleef de integriteit van de gegevens goed traceerbaar.
Pionier Peter Polis professionaliseerde de weerswaarnemingen in Aken
. Peter Polis (1869-1929) was de drijvende kracht achter de bouw van het meteorologisch observatorium, dat in 1944 werd verwoest. Al tijdens zijn schooltijd op het Realgymnasium begon hij met het bijhouden van weersgegevens en waagde hij zich aan weersvoorspellingen, die vanaf 1887 regelmatig in de lokale krant Aachener Politisches Tageblatt werden gepubliceerd. Vanaf 1889 studeerde Polis meteorologie in Freiburg/Br. en Bonn, maar na drie jaar keerde hij terug naar Aken om mee te werken in de lakenfabriek van zijn ouders. Tegelijkertijd begon hij met het opzetten van een eigen weerstation, eerst aan de Heinrichsallee 8, daarna aan de Alfonsstraße 29. In oktober 1894 werd dit station opgenomen in het observatienetwerk van het Pruisisch Meteorologisch Instituut, gevestigd in Berlijn. Peter Polis maakte de weerswaarnemingen in Aken professioneler en droeg met zijn inzet ertoe bij dat de meteorologie rond 1900 als universitair vakgebied aan de Technische Hogeschool Aken werd geïnstitutionaliseerd.
Aan het einde van de 19e eeuw was Polis al een internationaal erkend seismoloog en een van de oprichters van de Duitse Seismologische Vereniging. Maar hij deed ook intensief onderzoek naar de weersomstandigheden voor de scheepvaart en was een pionier op het gebied van de luchtvaartmeteorologie.
Gegevens voor november 1902 uit het waarnemingsboek
Het oudste waarnemingsboek van het Meteorologisch Observatorium dat in het stadsarchief bewaard is gebleven, dateert uit het jaar 1902. Hier zie je een tabel waarin de dagelijkse en elk uur gemeten waarden voor temperatuur, luchtdruk en luchtvochtigheid voor de hele maand november op een overzichtelijke manier zijn samengevat. Samen met honderden andere gegevensbladen is het later tot een boek gebonden.
In november 1902 schommelde de temperatuur dus tussen een minimum van -8,9 graden op 21 november en een maximum van 18,8 graden op 7 november. Het regende elf dagen en het sneeuwde één dag; op zes dagen was er mist.
Bron: StAAc, PRZ 9; Katja Eßer: Over het begin van de professionele meteorologie in Aken: Peter Polis (1869–1929) en zijn voorlopers, in: Tijdschrift van de Geschiedenisvereniging van Aken (2015/16), nr. 117, blz. 176–187.
Je kunt je hier abonneren op onze RSS-feed voor onze persberichten https://www.aachen.de/rss-feed-pressemitteilungen/rss.xml
