Persberichten

• Je ziet dit fenomeen bij hier en daar een boom, verspreid over het hele stadsgebied.
• Er zijn steeds vaker onvoorspelbare afgebroken takken in de stad en in het bos.
• Een team van de gemeentelijke dienst geeft wekelijks 2.400 jonge bomen water; burgers worden opgeroepen om te helpen met het water geven.

De aanhoudende droogte laat duidelijke sporen achter bij de stadsbomen. „We zien helaas dat oudere bomen, die al jaren op hun plek staan, plotseling uitdrogen en afsterven”, zegt Nino Polaczek-Keilhauer, teamleider boomverzorging bij de gemeentedienst van Aken. Dit plaatselijke verschijnsel doet zich in het hele stadsgebied voor, zowel bij straatbomen als in parken en groenvoorzieningen. De getroffen bomen zijn afgestorven, daardoor niet meer verkeersveilig en moeten stap voor stap worden gekapt.

Bij zogenaamde droogtestress, een fase die bij bomen optreedt bij aanhoudende droogte, ontwikkelen bomen strategieën om zichzelf te beschermen. Sommige boomsoorten laten hun bladeren hangen of rollen ze op. Andere laten hun bladeren helemaal vallen of stoppen met het voeden van bepaalde takken, waardoor die geleidelijk afsterven. De getroffen bomen in Aken zijn deze droogtestressfase inmiddels al voorbij.

De fijne wortels sterven af en er worden geen nieuwe gevormd

Want door de droogte die al weken aanhoudt, is de bovenste bodemlaag van dertig tot vijftig centimeter helemaal uitgedroogd. Dat is precies de laag waar de bomen vooral hun wortels in hebben en die zorgt voor water en voedingsstoffen. „Die bovenste bodemlaag is pas weer doordrenkt als er meerdere keren 15 liter per vierkante meter is geregend. Dat is in onze regio de afgelopen vier maanden maar twee keer gebeurd”, legt Nino Polaczek-Keilhauer uit. De bodem kan 150 tot 200 liter water per kubieke meter opslaan; die voorraden zijn nu leeg.

Bomen halen met hun fijne wortels voortdurend water op. Als dat niet meer lukt, leeft de boom tijdelijk van zijn waterreserves in de dikke wortels en de stam. Die voorraad vult de boom al aan voordat hij in het voorjaar uitloopt. Tijdens het groeiseizoen heeft hij beschikbaar water uit de grond nodig om zich te voeden en verder te groeien, voordat hij in de herfst water uit zijn voorraad begint te halen en in de winter in de rustfase overgaat.

Als de boom in de zomer geen water meer krijgt, kan hij afsterven. Voor jou valt dat in eerste instantie op aan gekrulde of afvallende bladeren; maar de cellen in de boom worden net zo hard getroffen. Daarnaast kunnen de fijne wortels, die – afhankelijk van de boomsoort – maar een paar weken leven en voortdurend opnieuw worden gevormd, zich niet meer verder ontwikkelen. „Dat betekent dat, zelfs als er later weer water beschikbaar zou zijn, er onder bepaalde omstandigheden misschien niet meer genoeg fijne wortels aan de boom zitten om hem voldoende te voeden”, legt Nino Polaczek-Keilhauer uit.

De schade wordt pas in de jaren daarna zichtbaar

„Het wordt vooral problematisch als er binnen één jaar meerdere droogteperiodes voorkomen. In dat geval heeft de boom geen tijd om te herstellen, wat zijn weerstand op de lange termijn flink verzwakt”, benadrukt Andreas Schulz, hoofd boomverzorging bij de gemeentelijke dienst van Aken. „Er zullen ook bomen zijn die zich dit jaar nog kunnen redden dankzij waterreserves in de grond, maar daardoor wel verzwakt de herfst en winter ingaan. Maar dan komen ze volgend jaar niet meer uit, omdat ze te veel wortels hebben verloren en niet genoeg voedingsstoffen hebben kunnen opslaan”, legt Andreas Schulz uit. Het kan ook gebeuren dat de boomschors door het gebrek aan water gaat barsten of later afbladdert, waardoor ziekteverwekkers en schimmels makkelijker kunnen binnendringen en de boom kunnen beschadigen.

De gevolgen van aanhoudende droogteperiodes zijn op sommige plekken ook duidelijk te zien. De afgelopen, steeds terugkerende hete zomers hebben hun tol geëist van de bomen, waardoor ze zich al jarenlang niet meer kunnen herstellen. De bomen beginnen daardoor onder slechte omstandigheden aan de nieuwe hitte- en droogteperiode; de droogtestress begint eerder en houdt langer aan. De getroffen bomen vertonen nu met vertraging symptomen, zijn helemaal uitgedroogd of aangetast door ongedierte.

Waarom sommige bomen meer last hebben van de droogte dan andere, is op dit moment nog niet helemaal duidelijk. „We hebben rijen bomen met dezelfde standplaatsomstandigheden en dezelfde boomsoort, en toch zijn er maar één of twee bomen doodgegaan en zijn de rest nog springlevend”, legt Schulz uit. Er kunnen tal van verklaringen zijn: verschillende verdichtingen in de bodem, aangelegde leidingen, schade in of aan de boom – „dat is op dit moment nog giswerk“. Het boomverzorgingsteam van de gemeentelijke dienst gaat de komende maanden de meldingen over getroffen bomen analyseren en proberen uit te zoeken welke factoren doorslaggevend waren, om die, voor zover mogelijk, aan te passen. Om situaties zoals die zich nu aftekenen tegen te gaan, „letten we er al jaren op dat we bij nieuwe aanplant soorten kiezen die beter tegen hitte kunnen“, zegt Andreas Schulz.

Groene takbreuken bij extreme droogte

Het fenomeen van de zogenaamde ‘groene takbreuken’ komt momenteel ook steeds vaker voor in de stad. Deze breuken zijn onvoorspelbare gebeurtenissen die zelfs bij volledige windstilte kunnen optreden. Ze ontstaan wanneer de watertoevoer in de takken door extreme droogte niet meer voldoende is. „In principe kan de boom zichzelf nog wel volledig van water voorzien, maar in totaal is er te weinig water beschikbaar”, legt Nino Polaczek-Keilhauer uit. „De te geringe hoeveelheid water is dan in sommige gevallen niet genoeg om alle takken te blijven voeden. De celdruk en de spanning in het hout nemen af, wat leidt tot het plotseling afbreken van zelfs volledig begroeide takken die er op het eerste gezicht gezond en goed gevoed uitzien.” De kans op het afbreken van groene takken hangt af van de boomsoort, de vitaliteit van de boom en de standplaats. Om mogelijke schade te voorkomen, moeten burgers extra oplettend zijn om onnodige risico’s te vermijden. Dit geldt zowel voor bomen langs de weg als in het bos, zegt dr. Gerd Krämer, hoofd van het gemeentelijk bosbeheer van de stad Aken. „Je ziet dit ook in het bos; de bomen lijden hier net zo onder de aanhoudende droogte.“

Bloemen- en vasteplantenperken in de stedelijke groene ruimtes

De perken met vaste planten kunnen de huidige droogte veel beter aan dan de perken met een wisselende beplanting. De bloembedden worden momenteel tot drie keer per week bewaterd door de gemeentelijke groenploegen. “Daarbij is gebleken dat we de perken met vaste planten niet zo vaak hoeven te bezoeken”, legt Michael Blankenheim uit, afdelingshoofd Stadsgroen en Districten bij de gemeentelijke dienst van Aken. „De vasteplantenperken hebben minder water nodig, omdat vasteplanten diepe wortels vormen en daardoor bij grotere watervoorraden in de grond kunnen komen. Bovendien zijn vasteplanten beter bestand tegen droogte. Door hun dichte begroeiing zorgen ze voor meer schaduw over een groter oppervlak en beschermen ze de grond tegen uitdroging. En natuurlijk hebben vasteplanten veel minder water nodig dan bomen.“

We hebben de steun van de burgers nodig

Om de jonge bomen te ondersteunen, geeft het team van de boomverzorging momenteel wekelijks ongeveer 2.400 straatbomen water, waaronder alle nieuwe aanplant van de afgelopen drie jaar en de bomen die in de afgelopen vijf jaar zijn geplant en er opvallend uitzien. „We zijn blij met alle steun“, zegt Andreas Schulz. „Jullie kunnen helpen door de bomen in je eigen straat water te geven. Leidingwater en regenwater zijn allebei prima. Het motto is: te veel bestaat niet, en elke emmer of gieter telt.“

Als je verdroogde of afgestorven stadsbomen ziet, kun je dit via het meldpunt aan de gemeente melden.