Persberichten

• In Kornelimünster staan de oudste gebouwen die nog steeds als woongebouwen in gebruik zijn in de stad. De top 5 staat aan de Benediktusplatz en de Korneliusmarkt.
• De erfgoedautoriteit van de stad Aken heeft speciale wetenschappelijke methoden gebruikt om de exacte leeftijd van de gebouwen te bepalen.
• Het onderzoekswerk werd mogelijk gemaakt in de nasleep van de verwoestende overstromingen, toen verschillende eigenaren van getroffen historische gebouwen in de Indetal vallei in contact kwamen met de gemeentelijke erfgoedexperts.

Het oudst bekende woongebouw van Aken staat momenteel in het historische centrum van Kornelimünster. Dit is het resultaat van recent bouwkundig onderzoek door de gemeentelijke erfgoedautoriteit. Het gebouw staat sinds 1438 in zijn nog steeds bestaande basisstructuur aan de Benediktusplatz 20. In het kader van het wetenschappelijk onderzoek zijn in de directe omgeving nog meer bijzonder oude woongebouwen ontdekt. Ze zijn ook gegroepeerd rond het centrum van Kornelimünster en zijn gedateerd in 1468, 1474, 1480 en 1490/91.

Het geheim van de ouderdom van het gebouw schuilt in het dakgebinte
Dr. Andreas Priesters van de monumentenzorg van de stad Aken ontdekte samen met experts van het Landschaftsverband Rheinland (LVR) en dankzij de toestemming van de betreffende eigenaren om de gebouwen van dichtbij te bekijken, deze nieuwe en belangrijke vondsten voor de architectuurgeschiedenis van Aken. Priesters legt het gebouw aan de Benediktusplatz 20 uit: "Verborgen achter de stenen gevel ligt een vakwerkhuis dat nog gedeeltelijk laatgotisch is met een volledig bewaard gebleven dak, gevelwand aan de achterkant, plafondbalken en schoorsteen. Maar ook de barokke verbouwing, waaronder de stenen gevel die we nu kunnen zien, is opmerkelijk."

Maar hoe slagen experts zoals Priesters erin om een gebouw van bijna 600 jaar oud zo precies te dateren? "We gebruiken een uitgebreide wetenschappelijke procedure die dendrochronologisch onderzoek heet," legt Priesters uit. De beste manier voor experts om het geheim van de ouderdom van een gebouw te ontdekken is door diep in het dakgebint te kijken. De dakspanten van de eerder genoemde gebouwen in Kornelimünster dateren uit de middeleeuwen en zijn goed bewaard gebleven. "Bij dendrochronologie worden kernen uit balken genomen en in het laboratorium geanalyseerd. De verschillende afstanden tussen de jaarringen van de boom waarvan de balken zijn gemaakt zijn zo specifiek dat ze kunnen worden gesorteerd in regionale chronologieën en, in het beste geval, het jaar waarin de boom werd geveld, d.w.z. de laatst gegroeide jaarring, kan worden bepaald. Omdat het hout meestal vers werd geïnstalleerd, levert dit ook een bouwjaar op of in ieder geval een beperkte periode waarin het hout werd geïnstalleerd," legt Priesters uit.

De stenen gevels van tegenwoordig werden pas in de barokperiode toegevoegd
In Kornelimünster hebben vooral de verwoestingen door de overstromingsramp in de zomer van 2021 ertoe geleid dat veel eigenaren van getroffen historische huizen in Kornelimünster in contact kwamen met de erfgoedautoriteit. Als gevolg van onderzoeken en renovatiewerkzaamheden kreeg de gemeentelijke expert Priesters de mogelijkheid om direct ter plaatse bouwkundig onderzoek uit te voeren - met opmerkelijke resultaten die nu beschikbaar zijn. "Met name in Kornelimünster bleek dat de meeste gevels uit de barokperiode die we vandaag de dag zien, slechts een imitatie zijn van een veel ouder (vakwerk)huis. De eikenhouten dakspanten, kelders, achtergevels en interieurstructuren van de oorspronkelijke gebouwen zijn ondanks recentere verbouwingen gebruikt en zijn tot op de dag van vandaag bewaard gebleven. Hout was immers duur. Vanaf de 16e eeuw werden de vakwerkdelen steeds meer vervangen door steenbouw," vervolgt Andreas Priesters.

Daarom zijn de gebouwen in Aken zelf meestal jonger
En waarom hebben de oude woon- en bedrijfsgebouwen in het centrum van Aken hun basisstructuur niet behouden? Monika Krücken, hoofd van de monumentenzorg in Aken, legt de reden uit: "In Aken zelf -
volgens de huidige stand van kennis - is geen enkel dak ouder dan 1656. In dat jaar brandde ongeveer 90 procent af tijdens de verwoestende stadsbrand in Aken. Dit betekent dat de dakspanten en houten constructies die de Tweede Wereldoorlog hebben overleefd in het centrum van Aken schaars en niet ouder zijn; hetzelfde geldt voor Burtscheid." Als er al middeleeuwse gebouwen over zijn in het centrum van Aken, dan zijn die over het algemeen beperkt tot de kelders en muren van de kelders - afgezien van een paar prominente gebouwen zoals de kathedraal, de bewaard gebleven stadspoorten, het stadhuis en het gebouw in de Pontstraße dat nu wordt gebruikt door het krantenmuseum. Deze zijn echter soms moeilijk te dateren voor deskundigen.

Met de nieuwe vondsten uit Kornelimünster voegt de erfgoedautoriteit van de stad in ieder geval nog meer spannende aspecten toe aan de toch al rijke geschiedenis van Aken. Het is niet uitgesloten dat de "Top 5" van oudste woongebouwen die nu bekend is geworden, in de toekomst opnieuw moet worden bijgewerkt. Want: "We blijven waar mogelijk onderzoek doen naar het historische gebouwenbestand van Aken," verzekeren Monika Krücken en Andreas Priesters.

De top 5
Dit zijn de oudst bekende woongebouwen van Aken. De respectieve ontstaansjaren van de gebouwen zijn vastgesteld door dendrochronologisch onderzoek:

1) Benediktusplatz 20 (1438): Verscholen achter de stenen gevel staat een vakwerkhuis dat nog gedeeltelijk laatgotisch is met een volledig bewaard gebleven dak, achtergevel, plafondbalken en schoorsteen; de barokke verbouwing, waarbij ook de stenen gevel is betrokken, is opmerkelijk.

2) Korneliusmarkt 54 (1468): De grote, tweedelige stenen gevel verbergt een uitgebreid laatgotisch vakwerkgebouw met een dakgebinte.

3) Korneliusmarkt 52 (1476): Een onopvallende, relatief smalle stenen gevel uit de late 18e eeuw, maar net als zijn buren verbergt deze een laatgotisch gebouw dat in 1552 aan de achterkant werd uitgebreid

4) Korneliusmarkt 56 / Benediktusplatz 2 (1480): Een bekend en opvallend groot dubbel vakwerkhuis in Kornelimünster. Het werd in de jaren 1980 geanalyseerd door Prof. Schild en studenten van de RWTH. Het maakt indruk met de enige zichtbare vakwerkgevel in het typische stedelijke vakwerkgebouw dat de compartimenten (de ruimtes tussen de verticale en horizontale balken) schraagt met Andreaskruisen.

5) Benediktusplatz 24 (1490/91): Twee gebouwen zijn aan elkaar gegroeid; de kern van het rechter deel van het huis met dakgebint dateert uit 1490/91, het linker deel op de hoek met de Korneliusstraße werd rond 1630 toegevoegd. Tegenwoordig wordt het gebouw gekenmerkt door een brede gevel - met vermoedelijk barokke arduinen panelen aan de onderkant en Art Nouveau elementen aan de bovenkant.


Meer informatie over bouwonderzoek
Bouwonderzoek is een specialistische discipline binnen het vakgebied van erfgoedbehoud en architectuurgeschiedenis. Er zijn onafhankelijke bureaus, afdelingen voor bouwkundig onderzoek in de rijksdiensten voor monumentenzorg, en bouwkundig onderzoek maakt ook deel uit van het werk van de lagere monumentenzorg in de stad Aken - net als archeologie, waarmee er overlappingen zijn. Diepgaande kennis over de geschiedenis van een gebouw kan worden gebruikt als basis voor planning en werk en werpt vaak een heel nieuw licht op een gebouw. Het onderzoeken van monumenten en het publiceren van deze bevindingen binnen een passend kader is verankerd in de Wet op de Monumentenzorg NRW.

Het "zoeken" naar de oudste woongebouwen in de stad is geen expliciet geformuleerd doel en is in feite vrij moeilijk voor deskundigen. Een vraag die in dit verband rijst is de definitie: telt een huis dat slechts tijdelijk als woongebouw werd gebruikt ook mee? De vraag hoeveel van een gebouw nog "oud" is, is ook lastig. Zo zijn bijvoorbeeld maar relatief weinig delen van het oudste stadhuis van Aken, het Grashaus, echt middeleeuws; het grootste deel dateert uit de 19e eeuw.

Onze voorouders zijn immers altijd geïnteresseerd geweest in smaakvolle herontwerpen en structurele aanpassingen of waren daartoe verplicht als de vorst bijvoorbeeld een stevige constructie eiste in plaats van houtbouw, zoals sinds de 16e eeuw het geval is in verschillende brandbeveiligingsverordeningen. En er is nog iets waar experts rekening mee houden: De jaartallen die vaak op historische deuren of in documenten staan, komen niet noodzakelijkerwijs overeen met het werkelijke bouwjaar, maar geven vaak alleen een bouwfase aan of zijn, in zeldzame gevallen, hergebruikt.